Skip to content

De energie-neutrale woning op IJburg

4 augustus 2011

De gevel alleen al doet een bijzonder huis vermoeden. De woning van Pieter Weijnen en Renske Feikema maakt dat helemaal waar. Niet alleen omdat het bijzonder is vormgegeven. Ook omdat het een passiefhuis is. Het is zo gebouwd dat de energie die het verbruikt, geheel door de voorzieningen in het huis wordt geproduceerd.

Pieter: ‘De wanden op de verdiepingen zijn gestuukt met Tierrafino leem. Omdat de warmte opstijgt en het dus snel te warm zou worden op de verdiepingen, is aan dit leem gekapseld paraffine toegevoegd. Dit heeft de eigenschap bij 21 graden van vast naar vloeibaar over te gaan en dit proces verbruikt veel energie. De warmte wordt daardoor geabsorbeerd, waardoor de temperatuur niet boven de 21 graden uitkomt. En ‘s nacht s koelt de paraffine weer af en stolt. Een proces dat niets kost en onbeperkt doorgaat.’

‘Wat is er met de gevel gebeurt?’ Dat zullen veel mensen zich afvragen als zij de woning van Pieter Weijnen en Renske Feikema op Steigereiland, IJburg, zien. Verklaring: het larikshout werd verduurzaamd met een Japanse techniek: Shou Karamatsu-ban. De toplaag van het hout wordt gebrand. Geen conserveringsmiddelen, geen onderhoud. Binnen in het huis valt de hoogte van zeven meter op. De keuken behelst de hele benedenverdieping. Er hangt een vide in de ruimte die rust op een boomstam. Dit is het woonvertrek. De iep stond aan één van de Amsterdamse grachten en werd vanwege renovatie aan de kade geveld. De constructie wordt versterkt door meterslange meerpalen uit het Amsterdamse IJ. Voor wie inspiratie zoekt voor het ontwerpen van een huis: deze woning biedt dit volop. Maar voor Pieter Weijnen speelden bij het ontwerpen en bouwen van het huis meerdere zaken.

Passiefwoningen de toekomst?
Pieter is architect bij het bureau Faro, aan de vormgeving van het huis stelt hij dus hoge eisen. Maar misschien wel even belangrijk waren voor hem duurzaamheid en energie. Nog maar een paar jaar geleden bouwde Pieter al een eigen woning op IJburg. Daarbij werd al veel rekening gehouden met het energieverbruik van het huis. Pieter: ‘Maar het kan altijd beter. De berichten van bijvoorbeeld Al Gore brachten mij ertoe om nog eens een huis te bouwen, maar dan met verder doorgevoerde energiebesparende maatregelen. Dat kon ook doordat er weer betere producten verkrijgbaar zijn. Ik wilde dit huis tot een ‘showcase’ maken en aangeven dat het bouwen van een passiefhuis misschien wel duurder is, maar niet heel veel duurder dan de gemiddelde bouw. In het begin denk je alleen in het oplossen van problemen. Nu denk je in het toepassen van kennis.’Het bureau van Pieter heeft zich meer en meer toegelegd op het toepassen van duurzame oplossingen. Het is inmiddels zelfs het uitgangspunt geworden van het bureau.

Zon en wind
Is het een energie-nulwoning geworden? Pieter: ‘Nee, want deze woning maakt nog wel gebruik van elektriciteit en hout. Het is wel een energie-neutrale woning, want de eindberekening tussen hoeveel energie er gebruikt en geleverd wordt, is uiteindelijk nul.’
Welke duurzame maatregelen zijn in deze woning toegepast? Pieter: ‘Bij de bouw hebben we zoveel mogelijk gedaan om al in die fase zo weinig mogelijk materialen te gebruiken die CO2 produceren. We maken zoveel mogelijk gebruik van zon en wind, maar ook van recyclebare materialen zoals hout. Bij het isoleren hebben we geen steenwol maar houtwol gebruikt. Alleen is er wél beton in de vloer van de begane grond toegepast. En bij de productie van beton komt CO2 vrij…’ Bij een passiefhuis wordt voor de energievoorziening zoveel mogelijk van bestaande middelen zoals zon en wind gebruik gemaakt. Maar belangrijk is dan natuurlijk om die ontstane warmte vast te houden. Dat doe je door een perfecte isolatie te creëren. Pieter: ‘Die ‘schil’ van het huis vormt de basis. Hier is het huis ingepakt met een schil van 30 cm dikke isolatie van houtwol. Daardoor kun je uitgaan van 15 kWh/m2/a, wat neerkomt op een kwart van de gebruikelijke energiebehoefte van een gemiddelde nieuwbouw woning. De kierdichting is een volgend aspect. Alle bouwelementen zijn nauwkeurig gemonteerd, met een maximale marge van 1 millimeter. Koudebruggen zijn uitgebannen. En er is drielaags glas gebruikt. Er wordt geprofiteerd van de zonnewarmte, dus geen ramen met warmtewerend folie, maar die warmte moet weer wel goed gereguleerd kunnen worden door zonnewering. In dit huis zijn de typerende smalle ramen zo gekozen om bij laag licht in de winter wel de zon binnen te laten, maar deze te weren onder zomerse omstandigheden.’

Sierlijke zonnecollectoren
Zonnecollectoren zijn een slim onderdeel van een passiefhuis. Pieter: ‘De warmte die beschikbaar is, moet opgevangen worden. Dat gebeurt hier door een systeem van het Italiaanse Elco Rademax heating. Deze bestaat uit een serie gekoppelde buizen met een vacuüm getrokken buis van glas. Hierin zit weer een koperen plaat met een buis waardoor koelvloeistof stroomt. Deze vloeistof geeft z’n warmte via een warmtewisselaar af aan de boilers.’ De collectoren zijn van buitenaf goed te zien, want ze zijn als kroonlijst in het gevelontwerp opgenomen. Soms wordt er bij veel zon meer water opgewarmd dan je nodig hebt. Dit overschot wordt dan in twee buffervaten van 1000 liter opgeslagen om later weer te kunnen gebruiken, bijvoorbeeld voor de vloerverwarming, als de collectoren minder warmte genereren.’

Essentieel: goede ventilatie
Is er behoefte aan meer warmte? Dan kan de houtkachel op de woonvide worden ingezet. Deze is voorzien van een katalysator en de warmte die de kachel levert, wordt weer gebruikt via een warmtewisselaar. Om te voorkomen dat aan het woonvertrek zuurstof wordt onttrokken, is er een gesloten systeem van gemaakt dat z’n zuurstof van buitenaf betrekt.
Vaak wordt gedacht dat een passiefhuis ‘benauwd’ is, juist door de optimale isolatie en kierdichtheid. Daarom is de ventilatie zo belangrijk. Die heeft weer alles te maken met de temperatuur in huis. Pieter: ‘Twee meter onder de grond is een bodemwarmtewisselaar geplaatst, een sole. Het is een met koelvloeistof gevulde slang van 150 meter. Onder de grond heerst een stabiele temperatuur van 12 tot 15 graden. Water wordt via pijpen naar de luchttoevoer geleid en in de winter naar 9 graden verwarmd en in de zomer tot 16 graden gekoeld. De verse lucht wordt zonder dat er energie aan hoeft te worden besteed, door de afgevoerde lucht verder verwarmd tot 20 graden. Is er nog warmere lucht nodig? Dan wordt er warm water uit de buffervaten gebruikt om de vloerverwarming verder op te warmen.’

Koele slaapkamers
Voor de woonvertrekken heb je vaak behoefte aan meer warmte dan in de slaapkamers. Hoe regel je nu dat je het op die bovenvertrekken niet te warm krijgt? Pieter: ‘De wanden op de verdiepingen zijn gestuukt met Tierrafino leem. Omdat de warmte opstijgt en het dus snel te warm zou worden op de verdiepingen, is aan dit leem gekapseld paraffine toegevoegd. Een PCM, een fase-veranderend-materiaal. Dit heeft de eigenschap bij 21 graden van vast naar vloeibaar over te gaan en dit proces verbruikt veel energie. De warmte wordt daardoor geabsorbeerd, wardoor de temperatuur niet boven de 21 graden uitkomt. En ‘s nacht s koelt de paraffine weer af en stolt. Een proces dat niets kost en onbeperkt doorgaat.’
De elektriciteit wordt geproduceerd door een grote windmolen op het dak, iets dat prima werkt omdat het huis hoog is en de molen daar nog bovenuit steekt. Door alle maatregelen samen voldoet de woning aan de eisen die aan een passiefhuis worden gesteld. De warmtevraag is minder dan 15 kWh/m2 en het energieverbruik is lager dan 120 kWh/m2.
En nog een manier om verantwoord met energie om te gaan: het toilet wordt niet doorgespoeld met gezuiverd drinkwater, maar met regenwater dat in een in de tuin ingegraven tank van 5000 liter wordt opgevangen. Met een filter zou dit regenwater ook nog gebruikt kunnen worden voor de wasmachine…

Het huis van Pieter Weijnen en Renske Feikema heeft een woonoppervlak van 248 vierkante meter, een inhoud van 1000 kubieke meter. Het staat op een kavel van 144 vierkante meter.


Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: